"Help me het zelf te doen"

Montessori gaat uit van twee belangrijke ontwikkelingsbehoeften in kinderen:

• De behoefte aan vrijheid binnen grenzen.

• De behoefte aan een zorgvuldig voorbereide omgeving waarin het blootgesteld wordt aan materialen en ervaringen.

Onder deze voorwaarden kan het kind zowel zijn intelligentie als fysieke en psychologische vaardigheden ontwikkelen. De Montessori-methode maakt gebruik van de aangeboren drang van het kind om te leren. Volwassenen moeten hiervoor de juiste omgeving creëren.



Belangrijke Montessori-principes zijn:

• Kinderen zijn geen miniatuurvolwassenen; het zijn unieke, positieve wezens en hun voornaamste taak is het ‘construeren van een volwassene’.

• Kinderen bezitten een grote gevoeligheid voor hun omgeving en hebben een groot intellectueel vermogen om (aspecten uit) deze omgeving in zich op te nemen en ervan te leren. De eerste zes jaar van het leven zijn heel belangrijk voor de ontwikkeling aangezien leren nog een onbewust, spontaan proces is.

• Niet het resultaat maar de activiteit zelf is het belangrijkste doel; door te doen, te ervaren, ontwikkelen kinderen zich mentaal, fysiek en psychisch. Kinderen zijn van nature actief en nieuwsgierig. Kinderen mogen fouten maken en leren hiervan.

• Kinderen leren in hun eigen tempo, het kind wordt aangesproken op zijn eigen ontwikkelingsniveau, herhaling is belangrijk.

• Vrije keuze is belangrijk; kinderen hoeven niet steeds op vaste tijden vooraf geplande activiteiten te doen.

• Het kind staat centraal in de groepsruimte; materialen zijn makkelijk bereikbaar, tafels en stoelen zijn klein genoeg om er als kind comfortabel op en aan te kunnen zitten, visueel materiaal hangt op ooghoogte van de kinderen.

• De omgeving is geordend; regels en verwachtingen zijn helder voor de kinderen.

• De omgeving is voorbereid; alles heeft een vaste plaats.

• Persoonlijk contact is belangrijk, evenals een veilige, positieve sfeer.

• Er wordt gesproken van materialen in plaats van speelgoed; de kinderen ‘werken met materialen’ in plaats van ‘spelen met speelgoed’.

• Kinderen hebben geen straf of beloning nodig maar hulp; hulp om het zelf te doen. Ze bezitten de intrinsieke motivatie om te ondernemen en leren en dit kan door in bovenstaande ontwikkelingsbehoeften te voorzien en door het goede voorbeeld te geven. De nadruk ligt op zelfdiscipline.

• Er wordt veel waarde gehecht aan de ontwikkeling van onafhankelijkheid, verantwoordelijkheid en zelfvertrouwen.

• Er is een verticale groepsstructuur; oudere kinderen helpen de jongere kinderen, de samenleving wordt meer natuurgetrouw nagebootst wat de sociale ontwikkeling ten goede komt. 

 

Montessori-materiaal moet aan bepaalde voorwaarden voldoen:

• 'Controle van de fout' - kind kan zelf zijn fout ontdekken, bijvoorbeeld doordat aan het eind iets niet past.
• 'Isolatie van de eigenschap' - elk materiaal heeft een specifieke eigenschap die in het bijzonder opvalt.
• 'Beperkt in hoeveelheid' - elk materiaal bestaat uit een geheel van een klein aantal onderdelen, van elk materiaal zijn één of slechts enkele exemplaren aanwezig zodat kinderen op hun beurt leren wachten en leren samen werken. Ook leert het kind zich aan te passen doordat niet direct aan elke behoefte voldaan wordt.
• 'Stem der dingen' - het materiaal ziet er aantrekkelijk uit, lokt uit tot gebruik door glans, kleur en harmonische vorm.
• 'Aansluiting bij innerlijke behoeften van het kind' - het materiaal wekt aandacht en interesse, lokt herhaling uit, kan op verschillende manieren gebruikt worden waardoor het kind er verschillende ervaringen mee kan opdoen.

Montessori-Kinderhaus Lissabonallee

's Middags legden we een werkbezoek af bij een Montessori-Kita van Unionhilfswerk. Het kinderdagverblijf bestond uit twee verdiepingen met elk vier groepen. In totaal wordt er opvang geboden aan 130 kinderen in de leeftijd van 3 tot 6 jaar. De groepen bestaan uit ongeveer 15 kinderen van verschillende leeftijden. De Kita biedt ook opvang aan 6 'Integrationskinder' (kinderen met een beperking).




Er heerste orde en zowel de inrichting als het programma waren zeer gestructureerd. Alles had een vaste plaats en was voor de kinderen goed toegankelijk zodat ze de materialen zelf konden pakken. Het speelgoed was geordend per ontwikkelingsgebied (zintuiglijk, grof motorisch, wiskundig, etc). De kinderen konden een matje pakken om zo persoonlijke ruimte te creëren; een soort eilandje in de groep waarop het kind kon spelen. Er was veel houten en natuurlijk materiaal. Daarnaast was er natuurlijk een ruim aanbod van Montessori materiaal.

 

Links: de matjes waarop kinderen een eilandje van persoonlijke ruimte kunnen creëren

Midden: alles heeft een vaste plaats, door foto's van het materiaal op de planken te plakken weten de kinderen precies waar het teruggezet moet worden

Rechts: de Montessori-Perlen

Er wordt op de Kita ontbeten en de kinderen wassen zelf af aan een speciaal laag aanrecht. Ze worden al vroeg op hun zelfredzaamheid aangesproken en mogen vanaf jonge leeftijd bijvoorbeeld zelf een appel snijden, taart bakken, koffie maken, op een trap klimmen om een toren te bouwen, etc. Elke dag is er een ochtendkring waarin thema's besproken worden, liedjes gezongen worden en kinderen dingen mogen laten zien. Ook gaan de kinderen elke dag naar buiten, wat voor weer het ook is. Ze hebben wel 80 regenpakken!

De groepen werken met verschillende thema's. Links zie je het thema Noord Amerika en rechts het thema natuur.

De Montessori-Kita werkt volgens het Berliner Bildungsprogramm en combineert dit met Montessori-pedagogiek. Er wordt veel aandacht besteed aan respect, hulpvaardigheid en tolerantie. Daarnaast hechten de medewerkers veel waarde aan verse en gezonde voeding en vinden ze een goede samenwerking met de ouders erg belangrijk. 

 

Je kunt het dak op!

Via een ruim en licht trappenhuis met glazen overkoepeling kun je het dak bereiken. Het dak is een ongelooflijk mooie buitenruimte waar de PM'ers begrijpelijkerwijs graag komen met de kinderen. Het is een groene oase van rust en ruimte. Er kunnen activiteiten gedaan worden, er staan kleurige bloemen en geurige kruiden en er is een avonturenstukje waar de zintuigen van de kinderen worden aangesproken. Een fantastische oplossing voor een grote buitenruimte in de drukke binnenstad!

INA Kita Dresdenerstrasse

  

Links een keukentje dat helemaal gemozaïekt is door ouders.

Wat hier in het midden te zien is, zagen we in veel Kitas. Het is een van de projectjes waarin ouderbetrokkenheid zichtbaar wordt gemaakt. "Ich heisse... weil..." Iedere ouder maakt voor zijn kind een blad met uitleg over waarom hij heet hoe hij heet. Heel erg leuk om te lezen!

Een manier om het jonge kind zich veilig te laten voelen, zie je op de rechter foto. Elk kind heeft boven het bedje een spiegeltje hangen. Op de lijst zijn allerlei foto's geplakt van de ouders, een huisdier, opa en oma. Zo kan het kind als het in de spiegel kijkt zichzelf zien, omringd door dierbaren. Als de kinderen ouder zijn en niet meer slapen, worden de lijstjes in de groepsruimte gehangen.

 

Links: de fotospiegeltjes van de grotere kinderen hangen op een vaste plaats in de groepsruimte.

Rechts: nog een slaapkamer met fotospiegeltjes. De kinderen slapen op matrasjes op de grond.

Links: werken met kosteloos materiaal is goedkoop, leuk en levert soms prachtige duurzame resultaten op. Links zie je een speelhut die helemaal is gemaakt van eierdozen. De dozen zijn aan elkaar gemaakt met papier maché en de laatste laag bestaat uit vrolijk gekleurd cadeaupapier.
Midden: slim omgaan met kleine ruimten, een inbouwkast waar een knus zithoekje in is gemaakt.
Rechts: bij 'producten' van kinderen wordt het proces vaak zichtbaar gemaakt door middel van foto's.

Links: ontdekhoek (kleine Forscher), een soort kinderlaboratorium met meet- en weeginstrumenten, diverse natuurlijke materialen, gekleurde vloeistoffen, etc.

Midden: verkleedkleren met daarboven foto's van verklede kinderen.

Rechts: de groep stelt zich voor.

Links: een meisje laat haar portfolio zien; een map waarin werkjes en foto's van haar bewaard worden.

Midden & rechts: twee ruimtes voor waterpret.

Parkeer hier je kind!

De INA-Kita Dresdenerstrasse ligt in het hart van Kreuzberg. Mijn mond viel open van verbazing toen we arriveerden. Dit was niet zomaar een kindercentrum; dit was een omgebouwde parkeergarage!

In het kader van de International Building Exhibition 1986 heeft de architect Spangenberg een ongebruikte parkeergarage omgetoverd in een prachtig kindercentrum. Het gebouw heeft drie verdiepingen waarin door het glazen dak veel natuurlijk licht valt. Ook is er een enorme gymzaal in de kelder en het pronkstuk van het gebouw is een gigantische daktuin die midden in de drukke stad een groene oase van rust vormt.

Het centrum biedt opvang aan ruim 130 kinderen in de leeftijd van 1 tot 6 jaar. Er zijn zeven groepen, ingedeeld naar leeftijd en afhankelijk van de leeftijd bestaan de groepen uit 14 tot 24 kinderen. Op elke groep werken drie PM'ers. Het bijzondere is dat de PM'ers de groep volgen, zo hebben de kinderen van begin tot eind dezelfde leidsters en ervaren ze een hoge mate van continuïteit.

40% van de kinderen heeft een ander land van herkomst (voornamelijk Turkije); er zijn momenteel wel 22 verschillende nationaliteiten aanwezig. In elke groep is een PM'er aanwezig die vloeiend Turks spreekt zodat de ontwikkeling van de moedertaal ook gevolgd kan worden. Daarnaast vergemakkelijkt dit de communicatie met de ouders. Ook zijn er 'Integrationskinder' aanwezig; kinderen die om de een of andere reden extra aandacht en begeleiding nodig hebben. 

   

Midden: de ondergrondse gymzaal 

's ochtends deelt de groep zich in kleinere groepjes en kunnen de kinderen aan allerlei activiteiten deelnemen. De kinderen worden geobserveerd en naar aanleiding van hun interesses, mogelijkheden en vragen wordt een programma aangeboden. De rode draad in het werk vormt ook hier het Berliner Bildungsprogramm. Er wordt veel waarde gehecht aan de band en samenwerking met ouders. Er worden dan ook veel projecten gedaan waaraan ouders enthousiast meewerken: van kinderkunsttentoonstellingen tot vlooienmarkt en van voorleesuurtjes tot 'slaapfeestjes'. Er is zelfs een speciaal oudercafé ter bevordering van sociale contacten.

  

Links: aandacht voor verschillende culturen

Midden: aandacht voor diversiteit

Rechts: kinderparticipatie

Be smart academy (2)

"Smart people have it easier in life - be smart!"
Dit is een boodschap die in het hele gebouw wordt omarmd en uitgedragen. De Britse directrice Rose Thornton staat pal achter het strikte, ambitieuze beleid. Vol trots vertelt ze ons over de be smart academy en beantwoordt ze onze vragen.

Waarom een tweetalige opvang?
"We werken aan een vroeg-linguistische ontwikkeling voor kinderen in een maatschappij waarin verschillende talen gesproken worden. Ons tweetalige dagprogramma sluit goed aan op de behoeften van de ouders die belang hechten aan educatie en banen hebben met een internationaal karakter. Kinderen worden voorbereid op de overgang naar een tweetalige basisschool of een Engelstalige internationale school. De kinderen ontwikkelen bovendien begrip van en respect voor andere culturen. Taal zien we als middel om doelen te bereiken."

Hoe ziet tweetalige opvang en educatie eruit?
"Op elke groep werkt één Engelse en één Duitse medewerker. Zij besteden allebei evenveel tijd met de kinderen. De Engelse medewerker spreekt alleen maar Engels en de Duitse alleen Duits. Wanneer het kind de Engelse medewerker in het Duits aanspreekt, zal het een Engels antwoord krijgen. Zo ontwikkelen de kinderen een taal-specifieke relatie met hun onderwijzers. Voor alle kinderen is een speciaal 'behoeftenplan' met betrekking tot taalvaardigheid opgesteld zodat ieder kind de optimale ondersteuning krijgt. Ook wordt voor ieder kind een taalontwikkelingsdagboek bijgehouden."

Voor welke kinderen is de be smart academy het meest geschikt?  "Voor ouders en kinderen met een leergierige houding, met vertrouwen in zichzelf en anderen en met interesse voor internationale educatie. Vanzelfsprekend is de be smart academy zeer geschikt voor kinderen met een tweetalige achtergrond, er zijn hier zelfs kinderen die wel drie of vier talen spreken. We zijn er ook voor Duitse kinderen waarbij in de opvoeding de ontwikkeling van een internationaal georiënteerde en liberale houding gewenst zijn. En dan zijn er natuurlijk nog ouders die het gewoon leuk vinden als hun kinderen leren over verschillende culturen." Welke educatieve doelen worden nagestreefd? "Ten eerste zelfbewustzijn en autonomie. Zelfvertrouwen en sociale vaardigheden worden geleerd in interactie met anderen. Kinderen leren gevoelens bij zichzelf en anderen te herkennen en om te gaan met verantwoordelijkheden en problemen. Dit gebeurt in kleine, veilige groepjes en in een gestructureerde omgeving. Kinderen kunnen er zo achter komen wat hun sterke en minder sterke kwaliteiten zijn. We stimuleren hen open te staan voor nieuwe ervaringen en eigen meningen te vormen. Dan is er de taalvaardigheid. We willen de natuurlijke drang om taal te ontdekken en ermee te experimenteren stimuleren. Opgroeien in een tweetalige omgeving helpt het kind in zijn cognitieve ontwikkeling en de ontwikkeling van perceptie en waardering van culturele diversiteit. Denk bij praktische taalvaardigheden aan verbale communicatie, luistervaardigheid, tekstbegrip, ontwikkeling van creativiteit en verbeeldingskracht, werken met verschillende schrijfmaterialen en -technieken. Een ander doel is leren leren. Kinderen zoeken zelf antwoorden op vragen, ontwikkelen eigen ideeën, leren logisch redeneren en maken gebruik van hun talenten. In samenwerking met anderen leren ze bijvoorbeeld open te staan voor andermans ideeën en hiervan te leren, onderhandelen, besluiten nemen en reflecteren op gedrag. Leergierigheid en nieuwsgierigheid worden steeds gestimuleerd. Als laatste wil ik sociale vaardigheden noemen. De kinderen worden zich bewust van verwachtingen, behoeften en gevoelens van anderen, ontwikkelen empathisch vermogen, leren om te gaan met verschillen, oefenen met democratische besluitvorming en worden begeleid in hun morele ontwikkeling." Is er naast dit overweldigende educatieve programma ook nog ruimte voor vrij spel? "Daar is binnen de dagstructuur zeker ruimte voor! Er zijn elke dag zeker twee momenten vrij geroosterd waarin de kinderen gewoon kunnen spelen. Dit kan binnen in de activiteitenruimten maar er is ook een prachtig vormgegeven buitenruimte."

Be smart academy (1)

Na een korte voorbereidingsbijeenkomst in het SFBB gingen we op werkbezoek bij de be smart academy in het hart van de stad. Dit is een tweetalige Kita (Duits-Engels) die opgericht is door twee moeders.

Kinderen zijn op jonge leeftijd het best in staat om taalvaardigheden te leren. Het leren van een tweede (wereld)taal bereidt kinderen voor op het schoolse leven dat ze straks gaan leiden en geeft kinderen een belangrijke sleutel tot internationale communicatie. De 'pre-school' heeft een tweeledige missie:

• een schoolvoorbereidende missie; de leergierigheid van kinderen voeden, hen leren zich te concentreren op een taak,
• een maatschappelijke missie; door aan de internationale standaarden te voldoen, krijgen kinderen meer kansen om hun potentie optimaal te benutten en ontwikkelen.

Op de be smart academy zitten kinderen van 3 tot 6 jaar. Er zijn vijf groepen en op elke groep werken twee 'educators'. Eén van hen spreekt Engels, de ander spreekt Duits. De 'schoolse' activiteiten vinden plaats tussen 9:00u en 10:30u en tussen 14:00u en 15:30u. De verschillende leergebieden zijn kunst en handvaardigheid, sport, drama en muziek, ABC/123 (taal en rekenen) en (natuur)wetenschap. De inhoud van de lessen is afhankelijk van een thema dat regelmatig wisselt.

Links: in de be smart academy wordt gewerkt met het taalontwikkelingsprogramma 'Schlaumäuse' Midden: de mandjes van de kinderen met daarboven de vlaggen van de landen waarvan ze de taal beheersen Rechts: kinderen tekenen het postproces Picasso-Gruppe (kunst en handvaardigheid): kinderen leren de wereld om zich heen kennen en begrijpen door te observeren, (zintuiglijk) verkennen en door creatief te zijn. Kinderen leren dat ze hierdoor dingen ontdekken en door hun ontdekkingen soms verbaasd raken. Dit laatste roept weer nieuwsgierigheid op om verder te verkennen. Door creatieve activiteiten wordt zowel het cognitieve als magische denken gestimuleerd. Kinderen verwerken de realiteit maar ook fantasie door creatief bezig te zijn. Ook leren ze observeren en verbeelden. Daarnaast zijn taken als herkennen en benoemen van kleuren, vormen en materialen en concentreren belangrijk. Artistieke vaardigheden die de kinderen hier aangeleerd krijgen zijn bijvoorbeeld: schilderen, tekenen, boetseren, collages maken, werken met natuurlijke materialen, werken met textiel, verkennen van kunst in boeken en bezoeken van galerieën, mozaïeken, fotograferen. Beethoven-Gruppe (drama en muziek): muziek wordt gezien als levensbehoefte. Kinderen horen muziek niet als een losstaande kunstvorm te zien, maar als deel van het leven. De gedachte hierachter is dat bijna alles in het leven op een bepaalde manier met muziek of muzikale expressie gelinkt kan worden. Denk aan emotionele expressie, lichaamsbeweging, communicatie, religie, spel, etc. Voor veel kinderen is muziek een bron van gevoel en door muzikale expressie kan het kind een positief zelfbeeld, intelligentie en een gevoel van innerlijke balans verwerven. Hier leren de kinderen noten lezen, eenvoudige vormen van muzikale expressie, het bespelen van instrumenten, het maken van simpele instrumenten en experimenteren met geluiden en stilte.  Einstein-Gruppe (ABC-123): je weg vinden in ruimte en tijd, dat is een ingewikkelde opgave dus moeten kinderen zich leren te oriënteren. Wegen, meten, schatten, vergelijken en ordenen zijn wiskundige vaardigheden die aan de orde komen. Ook de wereld van getallen gaat hier voor de kinderen open. Er wordt een begin gemaakt aan het abstract denken. Naast cijfers spelen in deze groep ook letters een belangrijke rol. Kinderen leren zowel de Duitse als de Engelse taal en elke taal wordt in gelijke hoeveelheid aangeboden. Woorden worden aangeboden met plaatjes. Ze leren niet alleen het alfabet maar leren over schriften uit andere culturen, leren omgaan met informatiebronnen, krijgen te maken met taal in de vorm van literatuur en kunst, leren omgaan met allerlei schrijfmaterialen (inclusief de computer).  Darwin-Gruppe (natuur en wetenschap): de natuur wordt door de kinderen met alle zintuigen ervaren. De kinderen worden gestimuleerd zich bewust te worden van deze ervaringen en er vragen over te stellen. Later kan hierop worden voortgeborduurd naar diverse natuurkundige onderwerpen. Contact met dieren en planten en het leren geven om 'levende dingen' is een belangrijke taak. Kinderen zorgen voor kleine huisdieren zoals konijnen en schildpadden en leren in de tuin de namen van allerlei planten. Ook in deze groep staat verkennen en experimenteren centraal. Er is aandacht voor de perceptie van natuurlijke fenomenen en chemische processen, de elementen, ecologie en milieu, het gebruik van verschillende materialen en de herkomst ervan en het trekken van vergelijkingen tussen natuur en techniek. Links: trommels (Beethoven-Gruppe) Midden: veiligheidsbrillen (Darwin-Gruppe) Rechts: balletkelder (Olympia-Gruppe/Beethoven-Gruppe)  Olympia-Gruppe (sport en beweging): basisoriëntatie in de ruimte, kennis van mogelijkheden en grenzen van het lichaam, fysieke consequenties van fysiek gedrag, bewustwording van omgeving door fysieke gewaarwordingen. Kinderen maken kennis met atletische sporten, balsporten en de nadruk ligt steeds op spel en plezier. Ze oefenen hun reactievermogen, conditie, werken in teamverband en snelheid. Ze leren ook goed voor hun lichaam te zorgen en gezond te eten.      Dingen die me opvielen: De dag verloopt heel gestructureerd. De opzet is heel schools, kinderen komen om te leren, eigenlijk is het een soort kleuterschool waarin ook aspecten van kinderdagopvang terug komen. De kinderen worden voorbereid op een plaats en functie in de maatschappij. Er is veel aandacht voor taalontwikkeling (Duits en Engels in gelijke mate). De originele cultuur van ieder kind wordt gerespecteerd, er is veel aandacht voor etnische, religieuze en culturele diversiteit, ze proberen mee te doen aan belangrijke feestdagen uit alle aanwezige culturen. Ieder kind is uniek en leert in zijn eigen tempo, het kind krijgt hier individuele supervisie bij. Er wordt gewerkt naar het Berliner Bildungsprogramm, documentatie vindt plaats in het Sprachlerntagebuch. Kleine kinderen mogen wel slapen (op matrasjes op de grond) maar liever niet omdat ze dan veel van het programma missen.