Praktikum Montessori Kinderhaus Naunynstrasse

De tweede stagedag bracht ik door op een andere groep maar de dag begon er hetzelfde: ontbijt, vrij spel, ochtendkring. Omdat het mooi weer was, gingen we daarna met de hele groep naar buiten om met water te spelen. Het ging er allemaal lekker vrij aan toe. Kinderen die in hun blootje rond wilden lopen, mochten dat. Kinderen die helemaal aangekleed wilden blijven, werden daar ook vrij in gelaten. Het kind staat centraal en heeft hier veel te kiezen.

 

Na de lunch mochten de kinderen weer buiten spelen en lieten ze me zien hoe behendig ze zijn. Binnen een paar seconden hingen ze in de bomen! "Wat mogen jullie veel!" zei ik tegen de kinderen. Zij vonden dit heel normaal. "Zijn er ook dingen die niet mogen hier?" vroeg ik. "Ja, met de voetbal, maar dat geeft niks hoor!"

Praktikum Montessori Kinderhaus Naunynstrasse

Mijn tweede stage liep ik bij een Montessori-KDV aan de Nuanynstrasse. In een ruim gebouw met lichte, vrolijke lokalen worden hier op twee verdiepingen kinderen van 1,5 tot 6 jaar opgevangen. Naast de lokalen is er een gymzaal en een grote buitenruimte.Het pedagogisch handelen gaat naast het Berliner Bildungsprogramm ook uit van de methoden van Maria Montessori.

Het Montessori Kinderhaus heeft als belangrijkste uitgangspunten:

• Een veilige en liefdevolle wenperiode
• Het ontwikkelen van de eigen persoonlijkheid van het kind
• Vertikale groepsstructuur
• Zintuiglijke ontwikkeling met behulp van Montessorimateriaal
• In wederzijds vertrouwen samenwerken met ouders
• Gezonde, suikervrije voeding uit eigen keuken

De kinderen mogen 's ochtends na het ontbijt vrij spelen. Er is veel ruimte en er zijn verschillende hoeken waardoor het binnen heel rustig is. Toch wordt er volop gespeeld. Als één van de PM'ers met een belletje rinkelt, ruimen de kinderen op en gaan ze in een kringetje op matjes zitten voor de Morgenkreis. Er wordt een soort begroetingsliedje gezongen en vervolgens een liedje waarbij kinderen om de beurt een dansje in de kring mogen doen. De PM'er begeleid het liedje op een djembé. Dan wordt er een matje in het midden gelegd met daarop een aantal kaartjes en Montessori-Perlen. Eén van de kinderen mag op het matje gaan zitten en het kaartje uitzoeken waarop de dag van vandaag staat. Deze wordt op het prikbord geprikt. Aan een ketting wordt een kraal toegevoegd, dit geeft de datum aan. 

 

Ik heb gevraagd of ik de kinderen tijdens de ochtendkring drie kleine cadeautjes mag aanbieden. "Als er maar geen suiker in zit!" roept één van de PM'ers bezorgd. Ik had een kaleidoscoop, een facetkijker en een regenboogkijker meegebracht. Na het uitpakken was de massale reactie: was ist das?! Ik legde uit dat ze dat zelf moesten uitvinden en liet ze met de objecten spelen tot ze erachter kwamen dat je er doorheen moest kijken. Ze vonden het geweldig en hebben er enthousiast mee gespeeld.

Na de ochtendkring wordt de groep in drieën gedeeld. De PM'ers vragen de kinderen wie er met hen mee gaat. Eén gaat met een groepje naar buiten, één doet binnen een theateractiviteit en één werkt met een aantal kinderen aan het Sprachlerntagebuch. Ik help mee bij het laatste groepje en krijg zo de kans om te zien hoe er in de praktijk met het boek gewerkt wordt. Hoewel de PM'er aangeeft dat het erg veel tijd kost en niet altijd goed uitkomt, worden de boeken netjes bijgehouden. De kinderen laten vol trots zien wat ze al kunnen (dat heeft de PM'er erin geschreven), wat ze gemaakt hebben (er zitten werkjes in geplakt) en wat ze zoal doen (er zitten ook foto's in). De rode draad in het boek is de taalontwikkeling maar het is ook een heel leuk dagboek waar ouders en kinderen samen doorheen kunnen bladeren.

 

Als alle ochtendactiviteiten zijn afgerond, gaan de kinderen de tafel dekken. Kleine hummeltjes sjouwen rond met glazen kommen en kannen, stenen borden en bestek. Elke middag krijgen ze vers bereid warm eten. Daar zorgt het keukenpersoneel voor. Er wordt geen vlees en geen suiker gegeten want dat wordt als ongezond beschouwd. Ik kreeg dan ook geen suiker in mijn koffie maar honing, wat ik vanaf dat moment als Montessori-koffie bestempelde en uit beleefdheid opdronk. Ieder kind ruimt zijn eigen bord, glas en bestek op en gaat dan zelfstandig tandjes poetsen. Het is duidelijk dat de kinderen de dagstructuur goed kennen en ze houden zich keurig aan alle regeltjes. Geen PM'er verheft haar stem, er wordt hooguit vriendelijk en op positieve wijze gecorrigeerd. De jongste kinderen gaan na het eten slapen op matrasjes in een kelder. Het is er donker en koel en er is altijd een PM'er om toezicht te houden. De oudere kinderen mogen vrij spelen. Dan is het voor ons tijd om de stageopdrachten te verwerken.

"Help me het zelf te doen"

Montessori gaat uit van twee belangrijke ontwikkelingsbehoeften in kinderen:

• De behoefte aan vrijheid binnen grenzen.

• De behoefte aan een zorgvuldig voorbereide omgeving waarin het blootgesteld wordt aan materialen en ervaringen.

Onder deze voorwaarden kan het kind zowel zijn intelligentie als fysieke en psychologische vaardigheden ontwikkelen. De Montessori-methode maakt gebruik van de aangeboren drang van het kind om te leren. Volwassenen moeten hiervoor de juiste omgeving creëren.



Belangrijke Montessori-principes zijn:

• Kinderen zijn geen miniatuurvolwassenen; het zijn unieke, positieve wezens en hun voornaamste taak is het ‘construeren van een volwassene’.

• Kinderen bezitten een grote gevoeligheid voor hun omgeving en hebben een groot intellectueel vermogen om (aspecten uit) deze omgeving in zich op te nemen en ervan te leren. De eerste zes jaar van het leven zijn heel belangrijk voor de ontwikkeling aangezien leren nog een onbewust, spontaan proces is.

• Niet het resultaat maar de activiteit zelf is het belangrijkste doel; door te doen, te ervaren, ontwikkelen kinderen zich mentaal, fysiek en psychisch. Kinderen zijn van nature actief en nieuwsgierig. Kinderen mogen fouten maken en leren hiervan.

• Kinderen leren in hun eigen tempo, het kind wordt aangesproken op zijn eigen ontwikkelingsniveau, herhaling is belangrijk.

• Vrije keuze is belangrijk; kinderen hoeven niet steeds op vaste tijden vooraf geplande activiteiten te doen.

• Het kind staat centraal in de groepsruimte; materialen zijn makkelijk bereikbaar, tafels en stoelen zijn klein genoeg om er als kind comfortabel op en aan te kunnen zitten, visueel materiaal hangt op ooghoogte van de kinderen.

• De omgeving is geordend; regels en verwachtingen zijn helder voor de kinderen.

• De omgeving is voorbereid; alles heeft een vaste plaats.

• Persoonlijk contact is belangrijk, evenals een veilige, positieve sfeer.

• Er wordt gesproken van materialen in plaats van speelgoed; de kinderen ‘werken met materialen’ in plaats van ‘spelen met speelgoed’.

• Kinderen hebben geen straf of beloning nodig maar hulp; hulp om het zelf te doen. Ze bezitten de intrinsieke motivatie om te ondernemen en leren en dit kan door in bovenstaande ontwikkelingsbehoeften te voorzien en door het goede voorbeeld te geven. De nadruk ligt op zelfdiscipline.

• Er wordt veel waarde gehecht aan de ontwikkeling van onafhankelijkheid, verantwoordelijkheid en zelfvertrouwen.

• Er is een verticale groepsstructuur; oudere kinderen helpen de jongere kinderen, de samenleving wordt meer natuurgetrouw nagebootst wat de sociale ontwikkeling ten goede komt. 

 

Montessori-materiaal moet aan bepaalde voorwaarden voldoen:

• 'Controle van de fout' - kind kan zelf zijn fout ontdekken, bijvoorbeeld doordat aan het eind iets niet past.
• 'Isolatie van de eigenschap' - elk materiaal heeft een specifieke eigenschap die in het bijzonder opvalt.
• 'Beperkt in hoeveelheid' - elk materiaal bestaat uit een geheel van een klein aantal onderdelen, van elk materiaal zijn één of slechts enkele exemplaren aanwezig zodat kinderen op hun beurt leren wachten en leren samen werken. Ook leert het kind zich aan te passen doordat niet direct aan elke behoefte voldaan wordt.
• 'Stem der dingen' - het materiaal ziet er aantrekkelijk uit, lokt uit tot gebruik door glans, kleur en harmonische vorm.
• 'Aansluiting bij innerlijke behoeften van het kind' - het materiaal wekt aandacht en interesse, lokt herhaling uit, kan op verschillende manieren gebruikt worden waardoor het kind er verschillende ervaringen mee kan opdoen.

Montessori-Kinderhaus Lissabonallee

's Middags legden we een werkbezoek af bij een Montessori-Kita van Unionhilfswerk. Het kinderdagverblijf bestond uit twee verdiepingen met elk vier groepen. In totaal wordt er opvang geboden aan 130 kinderen in de leeftijd van 3 tot 6 jaar. De groepen bestaan uit ongeveer 15 kinderen van verschillende leeftijden. De Kita biedt ook opvang aan 6 'Integrationskinder' (kinderen met een beperking).




Er heerste orde en zowel de inrichting als het programma waren zeer gestructureerd. Alles had een vaste plaats en was voor de kinderen goed toegankelijk zodat ze de materialen zelf konden pakken. Het speelgoed was geordend per ontwikkelingsgebied (zintuiglijk, grof motorisch, wiskundig, etc). De kinderen konden een matje pakken om zo persoonlijke ruimte te creëren; een soort eilandje in de groep waarop het kind kon spelen. Er was veel houten en natuurlijk materiaal. Daarnaast was er natuurlijk een ruim aanbod van Montessori materiaal.

 

Links: de matjes waarop kinderen een eilandje van persoonlijke ruimte kunnen creëren

Midden: alles heeft een vaste plaats, door foto's van het materiaal op de planken te plakken weten de kinderen precies waar het teruggezet moet worden

Rechts: de Montessori-Perlen

Er wordt op de Kita ontbeten en de kinderen wassen zelf af aan een speciaal laag aanrecht. Ze worden al vroeg op hun zelfredzaamheid aangesproken en mogen vanaf jonge leeftijd bijvoorbeeld zelf een appel snijden, taart bakken, koffie maken, op een trap klimmen om een toren te bouwen, etc. Elke dag is er een ochtendkring waarin thema's besproken worden, liedjes gezongen worden en kinderen dingen mogen laten zien. Ook gaan de kinderen elke dag naar buiten, wat voor weer het ook is. Ze hebben wel 80 regenpakken!

De groepen werken met verschillende thema's. Links zie je het thema Noord Amerika en rechts het thema natuur.

De Montessori-Kita werkt volgens het Berliner Bildungsprogramm en combineert dit met Montessori-pedagogiek. Er wordt veel aandacht besteed aan respect, hulpvaardigheid en tolerantie. Daarnaast hechten de medewerkers veel waarde aan verse en gezonde voeding en vinden ze een goede samenwerking met de ouders erg belangrijk.