Spelen met wind

Scharrelkids

Natuur is erg belangrijk voor kinderen. Onderzoek toont aan dat kinderen die buiten zijn geweest, zich daarna beter kunnen concentreren en dus beter presteren. Daarnaast vertonen de kinderen meer creativiteit en samenwerking op natuurlijke speelplaatsen. Een ander voordeel is dat stress, agressie en depressiviteit minderen. Ook de zintuigen worden gestimuleerd en doordat de kinderen op pad gaan in de natuur wordt overgewicht bestreden. Daarom ontwikkelt en initieert IVN Consulentschap Brabant projecten voor Jeugd & Jongeren tussen de zes en achttien jaar. Wij gingen met de bso een middag de Limburgse natuur verkennen.

"Wat staat daar voor een gek huisje?" vroegen de kinderen zich af. Ze waren onmiddellijk gefascineerd door een vreemd bouwwerk dat bestond uit stenen met gaatjes erin, blikken vol bamboe, boomstronken, stro en een houten hutje. "Dat is nu een insectenhotel" legde Goswien, onze natuurgids, uit. Er leven allerlei beestjes in, voornamelijk insecten maar soms ook vleermuizen.

 

Onderweg werd van alles verzameld. De kinderen zochten bijvoorbeeld verschillende bladeren waarvan ze moesten proberen de naam te onthouden. Aan het eind van de wandeling zouden we kijken wie de meeste bladeren kon herkennen. Ook leerden de kinderen over sapstromen die je in sommige bomen kunt horen. Dat bleek zonder stethoscoop toch vrij lastig voor de ongeoefende kinderoortjes.

   

Ook vonden de kinderen onderweg een heleboel beestjes: kevers, torren, spinnen, vlinders, miljoenpoten, pissebedden en zelfs een dode kikker. Alle beestjes werden zorgvuldig in potjes gestopt om ze goed te kunnen bestuderen. Op een speciale insectenkaart kon worden opgezocht met welke beestjes we hier te maken hadden. Met lepels zochten we voorzichtig in de bosgrond naar meer beestjes en ontdekten al doende nog  veel meer in de grond, zoals schimmeldraden van zwammen die dwars door hout heen blijken te kunnen groeien.

  

Na bijna twee uur wandelen, wilde de jonge woudlopers wel even iets eten en drinken. We vonden een loopbruggetje over een prachtig moerasgebied waar we de benen even lieten rusten.

  

Dit was de dikste boom van het bos, de kinderen moesten raden hoe dik hij was en maakten er een kring omheen om het gokken wat makkelijker te maken. Daarna kregen ze een meetlint om de werkelijke omtrek op te meten. Er moest natuurlijk ook even geklauterd worden en we hebben vogelpoep bestudeerd, ieww!

Uiteindelijk kwamen we uit bij een meer dat een enorme aantrekkingskracht op de kids bleek te hebben. Ze renden onmiddellijk naar het water en hadden binnen no time in de gaten dat er heel veel kikkervisjes in het water zaten. Die moesten uiteraard ook bestudeerd worden en het vissen kon beginnen.
 

   

 
Behalve kikkervisjes vonden de kinderen ook een bootsmannetje, libelles en een kreeftenkop...
 

  

 

 
Het was een superdag en de kids vonden het jammer dat de wandeling alweer voorbij was. Met pijn in het hart lieten ze de gevangen beestjes weer vrij in de natuur en lieten ons beloven dat ze op de bso in de tuin ook naar beestjes mochten zoeken. Of misschien wel zo'n sjiek hotel mochten bouwen...

Zand in de binnenruimte

Spelen met zand; de meeste kinderen vinden het heerlijk. Op veel kindercentra is dit een echte buiten-activiteit waardoor er in de winter niet of nauwelijks met zand gespeeld wordt. Nu bestaan er natuurlijk wel zandtafels, maar veel pm'ers zijn toch wat huiverig voor zand in de binnenruimte. Dat geeft zo'n rommel. Ik zeg: zet je daar maar snel overheen! Ons werk staat in het belang van het kind, niet in ons eigen belang en vegen moet je toch wel.

In Berlijn zag ik in bijna elk kinderdagverblijf minstens één mini-zandbak in de binnenruimte. Het waren geen grote gevaartes (dus makkelijk op te bergen) en er zat ook niet veel zand in (dus weinig rommel) maar zorgde bij de kinderen toch voor veel speelplezier. Er lagen allerlei voorwerpen waarmee in het zand gespeeld kon worden zoals bezempjes en kammen, stokjes en schelpen, stenen, houten zandstempels en bonen waarmee de kinderen lijnen en figuren konden neerleggen. Zand is ontzettend veelzijdig materiaal. Je kunt het zeven, nat maken, erin tekenen, ermee bouwen, het ergens in doen of uit gieten, door je vingers laten glijden, et cetera. Zo bied je de kinderen op een eenvoudige manier een leuke maar ook ontwikkelingsgerichte activiteit.

 

Dit idee sloeg meteen aan bij een leidster van een kinderdagverblijf in Maastricht. Zij zorgde op haar locatie voor een aantal mini-zandbakken waardoor de kinderen ook bij slecht weer lekker met zand kunnen spelen. Zie hier het resultaat:

Bladerpret

Dit bewijst maar weer eens hoe vindingrijk kinderen kunnen zijn als je ze de kans geeft. Het was een hele koude dag en dat zou ik weten ook.

"Juf, het is kouder dan de Noordpool!"
"Juhuuuf, we vriezen bijna dood!"
"Ik wou dat ik gewoon in bed lag..."

Ik legde uit dat er heus wel manieren zijn om het warm te krijgen. De kinderen begonnen met een rondje rennen over het plein maar daar hadden ze snel genoeg van. Van een groepsknuffel wilden de jongens natuurlijk niks weten.

"Ik knuffel nog liever een boom!" riep één van de knullen lachend. En zo geschiedde. De jongen omhelsde de boom, zijn maatje volgde en al snel stonden er vijf jongens met hun armen om de boom en elkaar heen. Het zag er heel aandoenlijk uit. Lachend lieten ze zich vallen in de bladeren die onder de boom lagen. "Ja, leuk, een bladerbed!" riep er één, waarop de anderen hem bedolven onder de blaadjes. Alleen zijn hoofd stak er nog uit.

Terwijl de andere jongens ijverig bezig waren zoveel mogelijk bladeren op het jongetje te strooien, riep hij me bij zich. Zijn bladerdeken bleek prima isolatiemateriaal. "Lekker warm!" riep hij triomfantelijk. "Nu snap ik waarom egels zich altijd in de bladeren verstoppen."

En daar word ik dan weer warm van.

Doe jezelf een ervaring cadeau!

Ervaren is voelen dat je leeft. Als PM'er wil ik de kinderen allerhande ervaringen die de ontwikkeling stimuleren aanbieden. Daar is niets mis mee, sterker nog: het is mijn werk. Maar waar haal je de inspiratie vandaan? Voor mij is het heel duidelijk een kwestie van inleven. En dan bedoel ik niet 'ik kan me voorstellen dat...' (passief) maar 'zelf heb ik ervaren dat...' (actief).

Het is niet alleen leuk maar ook zinvol om zo nu en dan eens contact te maken met het kind in jezelf. Laat al je zorgen los (is dat niet eng, gevaarlijk, vies, saai, te moeilijk, etc?) en probeer gewoon. Als het bevalt staat je maar één ding te doen; geef kinderen de boodschap 'Hee! Beleef je mee?'. Daarbij is het niet onverstandig om de spreuk 'goed voorbeeld doet goed volgen' in het achterhoofd te houden. Is een kind bijvoorbeeld  huiverig om zijn voetjes in de modder te planten of door het water van een sproeier te lopen? Dan ga jij voorop! Laat met een lach op je gezicht merken wat het met je doet. 'Huuu, koud hoor!', 'Oei, dat kriebelt!' of 'He, lekker zacht!'.

Na mijn voetverfactiviteit vroeg ik me af wat ik nog meer zou kunnen doen, voetgewijs. Naar aanleiding van een stukje in de krant besloot ik mezelf een inspiratiemiddag cadeau te doen en bezocht het blote voetenpark in Brunssum. Daar heb ik geen spijt van gekregen (hooguit wat spierpijn).


"Loop alsof je de aarde kust met je voeten, dan laat elke stap een bloem bloeien"


Lopen over allerlei materialen, zoals kiezels, keien, zand, houtsnippers, gras, modder, hout en grind. Voetje voor voetje, stap voor stap. Je bewust worden van het directe contact met de aarde. Continu je balans zoeken en vinden. Steeds een andere sensatie. Je laten verrassen door natuurlijke materialen. Nieuwe dingen proberen. Bewuste gewaarwordingen. Weldaad voor je voeten. Ontspanning door inspanning. Bakken vol voetinspiratie en heel veel plezier!

Balanceren, waden door een modderpoel, stammetjes hoppen.

Heel veel verschillende natuurlijke materialen om je voeten in te zetten.

Een survival-parcours over het water, voeten schrobben na afloop van de wandeling.

Ook zin in een middagje foot-fun? Bezoek voor meer informatie de website van het blotevoetenpark in Brunssum: http://www.blotevoetenpark.nl (Limburg)

Meer blotevoetenpaden in Nederland:

• http://www.blotevoetenpad.nl/ (Groningen)

• http://www.hofvantwello.nl/natuur-en-blotevoetenpad.html  (Gelderland)

• http://www.blotevoetenpad.info/ (Brabant)

Foot-fun met kinderen:

• Vul bakken met allerlei materialen, vloeibaar en vast, en laat de kinderen met blote voeten voelen. Voorbeelden: warm en koud water (al dan niet met badschuim), linzen, zand, papiersnippers, kiezelstenen, maizena-pap, kastanjes, etc.
• Tenentikkertje
• Spreekwoorden en gezegdes uitbeelden (kromme tenen, je hakken in het zand zetten, op je tenen lopen, voetje voor voetje, iemand op de voet volgen, staan te trappelen, stampvoeten, op één been hinken, etc)
• Maak een gipsafdruk van je voeten
• Verven met je voeten
• Teennagels lakken
• Voetjes inwrijven met ontspannende olie
• Natte voetenspel (teken een cirkel op de grond, de cirkel stelt een plas water voor, maak een kring en houd elkaars handen vast, probeer iemand anders in de cirkel te trekken zonder de kring te breken, wie in de cirkel stapt heeft natte voeten en moet de kring verlaten)
• Maak zelf een blote-voeten-route of bezoek een blote-voetenpad

Zo kan het ook

"We gaan het vandaag eens even helemaal anders doen!"
De kinderen keken me, zoals wel vaker, half verbaasd, half spottend aan. Verven op blote voeten? Waarom? Dat kan toch ook met je schoenen aan? Ik legde uit dat we niet óp blote voeten gingen verven maar mét blote voeten. De reacties? "Iiiiieeeeww!" "Ja dahaaag!" "Maar dan worden we vies!" "Dat mag toch niet?"
Van dit alles trok ik me niets aan. Ik zette de spullen klaar en daar kwamen de eerste nieuwsgierige blagen al om een hoekje kijken.
"Mogen we écht met onze voeten in de verf?"

Het was niet zo zeer de bedoeling om een prachtig kunstwerk te maken. Het was de bedoeling dat de kinderen zich bewust werden van de zintuiglijke ervaring, dat ze experimenteerden en dat ze plezier hadden. Binnen een kwartier had ik mijn doelen bereikt en wisten ze van geen ophouden meer. Het feest was helemaal compleet toen ze na afloop hun voeten mochten wassen in een bad vol zeepsop en sponsjes.

    

    

Sinne und Gesichter

Der Kopf ist beweglich, damit man beim Denken die Richtung ändern kann!

Deze bekende spreuk hing in het SFBB-gebouw. Nadat ik er een tijdje naar gestaard had, hield ik mijn hoofd scheef. Ja, de wereld zag er op die manier meteen anders uit. Tijdens deze stage ben ik me steeds meer gaan afvragen hoe je je nu het beste in de belevingswereld van een kind kunt verplaatsen. Al snel vond ik een antwoord: bekijk de wereld om je heen eens letterlijk vanuit het perspectief van het kind. Ga eens op je buik in het gras liggen, kruip op handen en voeten door een lokaal, kniel eens neer naast een groot speeltoestel. Misschien moet je je gewoon heel klein maken om te ervaren hoe groot de wereld is voor een kind.

We bezochten vandaag een kinderkunstgalerie in het Körnerpark: Die Sinne; Kinderkunst zum mitmachen. Kinderen leren met al hun zintuigen en dat werd in deze tentoonstelling duidelijk zichtbaar gemaakt. Berlijnse kunstenaars hebben samen met kinderen van diverse INA Kitas in Berlijn allerlei kunstwerken gemaakt. Vragen die hierbij aan de orde kwamen, waren bijvoorbeeld:

• Welk artistiek aanbod is geschikt om de esthetische beleving en kunstzinnige expressie van kinderen te bevorderen?
• Op welke manier spreek je de zintuigen van kinderen zo aan dat ze deze gebruiken voor creatieve, artistieke activiteiten?
• Waaraan moet worden voldaan om kunstzinnig werken in de dagopvang te integreren?

Er werden allerlei kinderworkshops aangeboden (theater, koken, muziek, schone kunsten, media) maar het thema was steeds hetzelfde: de zintuigen.

   

Links: de vuurboom, kinderen hebben eerst vuur onderzocht (kleur, geur, warmte, beweging, geluid) en hebben daarna het vuur geschilderd, voor het dynamische effect zijn de kunstwerken opgehangen in een gekleurde boom.

Midden: werken met natuurlijke kleurstoffen in het thema 'wat leeft er onder de grond'.

Rechts: zelfportretten

De galerie was niet alleen bedoeld om naar kunst te kijken, er viel ook van alles te doen. Zo konden kinderen zich verkleden en op een podium toneelspelen, met blote voeten over verschillende ondergronden lopen, ruiken aan verse en gedroogde kruiden, boeken lezen, animaties maken en tekenen op een lichtbak.

     

Links: snuffelen, meten, wegen

Midden: creatief met lichtbak

Rechts: een heel bijzonder boek; hoe ruikt, smaakt, klinkt of voelt een kleur die je niet kunt zien?

Aan het eind van de tentoonstelling werd ik geattendeerd op een boek van François Robert: Gesichter. Daar was de spreuk weer: je kunt je hoofd bewegen zodat je tijdens het denken de richting van je gedachten kunt veranderen. Het boek liet 130 foto's zien, allemaal gemaakt door kinderen. Zij hadden foto's van hele alledaagse dingen gemaakt maar het bijzondere is dat je in elk gefotografeerd object een gezicht kunt zien. Elk object heeft een eigen gezichtsuitdrukking en als je wat langer kijkt, lijken de objecten een heel eigen persoonlijkheid te krijgen. Het boek spoort je aan de wereld met andere ogen te bekijken.

        

Zintuiglijke ontwikkeling bij baby's

Steeds een ervaring rijker

Wanneer een baby geboren wordt, is zijn zenuwstelsel nog niet volledig gerijpt. De ontwikkeling ervan wordt

gestimuleerd door prikkels die vanuit het lichaam of uit de omgeving komen. De binnengekomen informatie gaat naar de hersenen en wordt in het geheugen opgeslagen. In dit proces leert het kindje verschillende prikkels (bijvoorbeeld zacht, rond, koud, luid, zoet, fel) te onderscheiden. Het proces van verbanden

leggen tussen wat je ziet, hoort, proeft, voelt en ruikt, wordt sensorische integratie genoemd. Door zintuiglijke ervaringen leert het kind stukje bij beetje zijn eigen lichaam en de wereld om zich heen te begrijpen. Het

zintuiglijk leren gaat vooraf aan het cognitieve leren, een kind moet eerst leren ‘grijpen’ voordat het leert ‘begrijpen’. Spel dat gericht is op het stimuleren van de zintuigen heet sensopatisch spel. We kennen allemaal de zintuigen huid, ogen, oren, neus, mond en tong maar wist je dat de evenwichtsorganen en proprioceptische sensoren (hoe een lichaam zich tot de omgeving verhoudt of hoe een lichaamsdeel zich tot de rest van het lijf

verhoudt) ook zintuigen zijn? Welke rol spelen de zintuigen voor een baby en hoe kun je deze als leidster op een speelse manier aanspreken om zo de ontwikkeling ervan te stimuleren?

De tastzin

Het eerste tasten gebeurt met de mond, zo verkent een baby zijn lijf en omgeving en leert hij onderscheid maken tussen hard/zacht, warm/koud, ruw/glad, enzovoorts. Door de baby overdag een speen in

de mond te stoppen, ontneem je hem de mogelijkheid op deze manier de wereld te ontdekken. Vanaf zes maanden vormen de handjes het belangrijkste tastzintuig. Je kunt het kind al voelend allerlei contrasten laten ervaren zoals zand en water, een warme en een koude kruik of pittenzak, een glad en een ruw stuk

textiel, een harde en een zachte ondergrond. Ook aaien, kriebelen, masseren, zachtjes blazen en knuffelen spreken de tastzin aan.

Het gehoor

Jonge kinderen horen hoge tonen het beste. Het is niet voor niets dat we intuïtief op een hoge toon tegen baby’s praten. Dit praten is belangrijk voor de ontwikkeling van het gehoor en tegelijkertijd neemt de baby de klanken en het ritme van de taal in zich op waardoor hij na een half jaar al een voorkeur ontwikkelt voor zijn moedertaal, al begrijpt hij nog niet wat je zegt. Vertel steeds wat je gaat doen zodat het kindje zich op

je stemgeluid leert focussen. Zing liedjes voor de baby of laat muziek horen. Maak allerlei geluiden (klappen, klakken met je tong, trommelen, fluiten) of laat hem spelen met materiaal dat rammelt, kraakt of piept. Lees boekjes voor en maak hierbij veel gebruik van intonatie en verschillende stemmetjes. Door met specifieke geluiden de aandacht te trekken, leert de baby gericht luisteren.

Het zicht

Baby’s zijn gefascineerd door gezichten en als leidster kun je hier eindeloos mee spelen, door gekke bekken te trekken of samen in de spiegel te kijken. Rood is de eerste kleur die een baby ziet, later trekken alle felle kleuren de aandacht, daarom zijn bijvoorbeeld gekleurde blokken aantrekkelijker dan houten. Ook glimmende en lichtgevende materialen of speelgoed met sterk contrasterende kleuren trekken de visuele aandacht van het

kind. Iets oudere kinderen vinden het heel leuk om foto’s of prentenboeken te bekijken. Daarnaast vinden jonge kinderen bewegende objecten interessant, zoals mobiles, bellen uit de bellenblaas, dartelende vlinders, rijdende treintjes, windmolentjes, handpoppen, een discobal, bubbelbuis of vloeistofprojector. Houd er rekening mee dat pasgeborenen niet verder zien dan 20 á 30 centimeter en nog niet goed kunnen focussen. Vanaf een maand of vier ziet de baby behalve vorm en contrast ook details en na een half jaar kan hij signalen uit beide ogen combineren en diepte zien.

De smaak- en reukzin

Al in de baarmoeder kan een baby de smaakverschillen in het vruchtwater proeven en vanaf dat moment begint hij voorkeuren voor bepaalde smaken te ontwikkelen. We onderscheiden vier basissmaken:

zoet, zout, zuur en bitter. Alle andere smaakgewaarwordingen hangen sterk samen met de reuk. De reuk is belangrijk voor het veilige gevoel van een baby omdat hij op die manier feilloos de geur van zijn moeder of zijn eigen knuffel kan onderscheiden van andere, vreemde geuren. De eerste geur die een pasgeboren baby

zich gewaar wordt, is dan ook die van zijn moeder en de eerste smaak waarmee hij te maken krijgt is de moedermelk, die van nature zoet is. Bij het stimuleren van de smaakontwikkeling zijn fruithapjes vaak favoriet vanwege de zoete smaak. De voorliefde voor zoetigheid is biologisch bepaald: in de natuur zijn zure en bittere smaken vaak giftig. Laat het kind langzaam kennis maken met verschillende smaken door er regelmatig mee te variëren. Duw een nieuwe smaak niet meteen met een hele hap in de mond van de baby maar smeer

bijvoorbeeld eerst iets op zijn lippen zodat hij aan de smaak kan wennen.

Het vestibulair systeem

Dit zijn de zintuigen in spieren en gewrichten die het stand-, evenwicht- en bewegingsgevoel registreren. Alle bewegingen van baby’s beginnen met het hoofd. Door de baby in allerlei houdingen vast te houden, kan hij zijn hoofdbalans oefenen. Neem de baby bijvoorbeeld zittend op schoot en beweeg hem zachtjes op en neer of heen en weer. Dit is nog leuker wanneer je liedjes zingt die bij de bewegingen passen. Wat oudere kindjes kun

je verschil in hoogte laten ervaren door te schommelen, rond te zwieren, met hem te dansen of de baby hoog in de lucht tillen en weer omlaag.

(verschenen in B4news)